اتریوم چیست و چه فرقی با بیت‌کوین دارد
انتشار:
اتریوم چیست؟ اتریوم پلتفرمی عمومی بر بستر بلاکچین برای اجرای قراردادهای هوشمند است و رمزارز بومی آن اتر نام دارد که کارمزدها با آن پرداخت می‌شود.
اتریوم چیست و چگونه کار می‌کند؟
پلتفرم اتریوم شبکه‌ای عمومی و توزیع‌شده بر پایه فناوری بلاکچین است. ایده اصلی این شبکه در سال ۲۰۱۳ میلادی توسط یک برنامه‌نویس جوان به نام ویتالیک بوترین (Vitalik Buterin) مطرح شد و شبکه در سال ۲۰۱۵ راه‌اندازی شد. هدف بوترین این بود که کاربرد بلاکچین را از حالت یک سیستم صرفاً پولی خارج کند و آن را به یک پلتفرم گسترده‌تر و یک کامپیوتر جهانی تبدیل کند. بر اساس داده‌های بازار، اتریوم از نظر ارزش بازار یکی از بزرگ‌ترین رمزارزهای جهان است و بخش قابل توجهی از اقتصاد دیجیتال را پوشش می‌دهد.
برای درک بهتر این شبکه، باید با مفهوم بلاکچین آشنا باشیم. بلاکچین یک دفتر کل توزیع‌شده است. در سیستم‌های متمرکز مثل بانک‌ها، اطلاعات تراکنش‌ها و موجودی حساب‌ها در یک سرور مرکزی ذخیره می‌شود. اما در بلاکچین، هزاران کامپیوتر در سراسر جهان یک نسخه کامل از این دفتر کل را نگه می‌دارند. این پراکندگی باعث می‌شود که شبکه نیازی به یک مدیر مرکزی نداشته باشد. هر تغییری که در شبکه انجام شود، باید توسط این کامپیوترها که به آن‌ها نود (Node) می‌گویند، تأیید شود و پس از تأیید، امکان پاک کردن یا تغییر آن وجود نخواهد داشت.
جایگاه این شبکه در بازار رمزارزها به دلیل همین انعطاف‌پذیری است. برخلاف بیت‌کوین که بیشتر نقش ذخیره‌ی ارزش را دارد و کدهای آن برای کارهای پیچیده طراحی نشده است، اتریوم ساخته شد تا نرم‌افزارهای خودکار روی آن اجرا شوند. این ویژگی سبب شده تا هزاران پروژه‌ی جدید، از بازی‌های کامپیوتری تا سیستم‌های پیچیده مالی، روی این بستر ایجاد شوند. به بیان ساده، اتریوم شبیه یک سیستم عامل جهانی است که برنامه‌نویس‌ها می‌توانند نرم‌افزارهای خود را روی آن نصب کنند تا همیشه در دسترس باشند.
قرارداد هوشمند یعنی چه؟
برای درک کاربرد این پلتفرم، باید بدانیم قرارداد هوشمند چیست. قرارداد هوشمند کدی کامپیوتری است که شرایط یک توافق در آن نوشته شده است. این کد روی شبکه ذخیره می‌شود و وقتی شرایط مشخصی برآورده شود، به صورت کاملاً خودکار اجرا می‌شود. این برنامه‌ها به گونه‌ای طراحی شده‌اند که نیازی به دخالت انسان یا سازمان‌های واسطه برای اجرای تعهدات ندارند.
در دنیای سنتی، برای انجام یک معامله یا اجرای یک قرارداد به واسطه‌هایی مثل بانک، دفتر ثبت اسناد یا شرکت‌های بیمه نیاز دارید. این واسطه‌ها تضمین می‌کنند که طرفین به تعهد خود عمل کنند و در ازای این کار، زمان و هزینه زیادی صرف می‌شود. اما در یک قرارداد هوشمند، منطق برنامه‌نویسی جای واسطه‌ها را می‌گیرد. قوانین به شکل «اگر اتفاق الف رخ داد، دستور ب را اجرا کن» نوشته می‌شوند. اگر شرط تعیین‌شده رخ دهد، نتیجه مشخصی اجرا می‌شود و هیچ انسانی نمی‌تواند جلوی اجرای آن را بگیرد.
یک مثال ساده برای درک این موضوع، دستگاه‌های خودکار فروش نوشیدنی است. شما پول را وارد دستگاه می‌کنید و دکمه را می‌فشارید؛ دستگاه به صورت خودکار محصول را تحویل می‌دهد و نیازی به فروشنده ندارد. قرارداد هوشمند دقیقاًً همین کار را در فضای دیجیتال انجام می‌دهد. فرض کنید قرار است پولی پس از رسیدن یک مرسوله به فروشنده منتقل شود. در قرارداد هوشمند، پول در یک حساب قفل می‌شود و به محض اینکه تأییدیه ثبت شود، پول به صورت خودکار به حساب فروشنده می‌رود. این فرایند کاملاً شفاف است و روی بلاکچین ثبت می‌شود.
مهم‌ترین ویژگی این قراردادها، تغییرناپذیری آن‌هاست. پس از انتشار کد روی بلاکچین، حتی خود نویسنده‌ی کد هم نمی‌تواند آن را متوقف کند. این قابلیت باعث شده تا اعتماد به واسطه‌های انسانی جای خود را به اعتماد به کدهای ریاضی بدهد و امنیت بالایی در اجرای تعهدات ایجاد شود.
اتر (ETH) چیست و کارمزد گس چرا دریافت می‌شود؟
بسیاری از افراد کلمه اتریوم را برای اشاره به ارز این شبکه استفاده می‌کنند، اما باید دقت کرد که اتریوم نام کل پلتفرم است و ارز بومی آن اتر (ETH) نام دارد. این دارایی دیجیتال کاربردهای متعددی دارد. اولین کاربرد آن، استفاده به عنوان یک دارایی قابل معامله و سرمایه‌گذاری است. برای مشاهده قیمت لحظه‌ای این دارایی می‌توانید به صفحه‌ی قیمت اتریوم نگاه کنید.
کاربرد دوم و حیاتی اتر، تأمین سوخت شبکه است. هر عملیاتی که روی شبکه انجام می‌شود، نیازمند قدرت پردازشی کامپیوترها است. چه بخواهید مقداری پول به کیف پول شخص دیگری بفرستید و چه بخواهید یک قرارداد هوشمند پیچیده را اجرا کنید، باید هزینه‌ی این پردازش را بپردازید. این هزینه با مفهومی به نام کارمزد گس محاسبه می‌شود و پرداخت آن منحصراً با اتر امکان‌پذیر است. دلیل دریافت گس این است که اگر استفاده از شبکه رایگان بود، افراد خرابکار می‌توانستند با اجرای برنامه‌های بی‌پایان، کامپیوترهای شبکه را از کار بیندازند.
کارمزد گس ثابت نیست و بر اساس میزان تقاضا و شلوغی شبکه تغییر می‌کند. زمانی که افراد زیادی به طور همزمان می‌خواهند تراکنش‌های خود را ثبت کنند، شبکه شلوغ می‌شود. در این حالت، کاربران برای اینکه تراکنش آن‌ها زودتر پردازش شود، حاضرند کارمزد بیشتری پرداخت کنند. این رقابت باعث بالا رفتن سریع قیمت گس می‌شود. عملیات پیچیده مانند ثبت قرارداد هوشمند، گس بسیار بیشتری نسبت به یک انتقال ساده نیاز دارد.
در سپتامبر سال ۲۰۲۲ میلادی، شبکه یک به‌روزرسانی بزرگ به نام ادغام (Merge) را پشت سر گذاشت. در این تاریخ، سازوکار شبکه از روش اثبات کار به روش اثبات سهام تغییر یافت. با این تغییر، شبکه دیگر نیازی به دستگاه‌های پرمصرف استخراج ندارد و مصرف برق آن به طرز چشمگیری کاهش یافته است. اکنون افراد به جای خرید ماینر، با قفل کردن دارایی خود در شبکه، تراکنش‌ها را تأیید می‌کنند.
تفاوت اتریوم و بیت‌کوین در چیست؟
بیت‌کوین و اتریوم هر دو بر پایه‌ی فناوری بلاکچین کار می‌کنند، اما هدف از خلق آن‌ها کاملاً متفاوت است. برای شناخت کامل شبکه رقیب می‌توانید مقاله‌ی بیت‌کوین چیست را مطالعه کنید. بیت‌کوین به عنوان یک پول دیجیتال مستقل و سیستمی برای پرداخت امن طراحی شد. به همین دلیل، کد آن عمداً ساده و با کمترین پیچیدگی نوشته شده است تا امنیت شبکه در بالاترین سطح ممکن بماند و هکرها راهی برای نفوذ پیدا نکنند.
اما اتریوم از ابتدا با هدف ایجاد یک پلتفرم برای توسعه‌ی برنامه‌های غیرمتمرکز طراحی شد. در این شبکه، شما می‌توانید هر نوع منطق برنامه‌نویسی را در قالب قرارداد پیاده‌سازی کنید. در حالی که بیت‌کوین بیشتر نقش یک گاوصندوق دیجیتال و ابزاری برای ذخیره‌ی ارزش را بازی می‌کند، اتریوم بستری برای اجرای خدمات است.
تفاوت مهم دیگر در سقف عرضه است. تعداد بیت‌کوین‌ها روی عدد ۲۱ میلیون واحد محدود شده است و هرگز بیش از این تعداد تولید نخواهد شد. این محدودیت یکی از دلایل اصلی برای حفظ ارزش آن است. اما اتریوم سقف ثابت ۲۱ میلیونی ندارد و تولید واحدهای جدید بر اساس قواعد پروتکل و میزان نیاز شبکه تنظیم می‌شود.
در روش تأیید تراکنش‌ها نیز تفاوت وجود دارد. شبکه بیت‌کوین از الگوریتم اثبات کار استفاده می‌کند که نیازمند دستگاه‌های ماینر است. اما اتریوم از روش اثبات سهام بهره می‌برد. واحد پرداخت کارمزد تراکنش‌ها در بیت‌کوین، ساتوشی (بخش‌های کوچک بیت‌کوین) است، در حالی که در این شبکه، کاربران باید کارمزدها را با گس محاسبه کرده و پرداخت کنند. این تفاوت‌ها در جدول زیر خلاصه شده است:
| شاخص مقایسه | بیت‌کوین | اتریوم |
|---|---|---|
| هدف اصلی | ذخیره‌ی ارزش | پلتفرم قرارداد هوشمند |
| سقف عرضه | ۲۱ میلیون واحد | سقف ثابت ۲۱ میلیونی ندارد |
| سازوکار تأیید | اثبات کار | اثبات سهام |
| واحد کارمزد | ساتوشی / بیت‌کوین | گس / ETH |
دیفای و توکن‌های غیرمثلی (NFT)
یکی از بزرگ‌ترین دستاوردهای این پلتفرم، ایجاد بستری برای شکل‌گیری خدمات مالی غیرمتمرکز یا دیفای (DeFi) است. بخش بسیار بزرگی از پروژه‌های دیفای و توکن‌های غیرمثلی روی این بلاکچین اجرا می‌شوند. دیفای تلاش می‌کند خدمات مالی سنتی مانند وام گرفتن، سپرده‌گذاری و تبادل دارایی‌ها را بدون نیاز به نهادهای واسطه مثل بانک‌ها انجام دهد.
در سیستم دیفای، شما نیازی به داشتن مدارک هویتی، ضامن یا افتتاح حساب بانکی ندارید. همه چیز از طریق قراردادهای هوشمند کنترل می‌شود. برای مثال، کاربری می‌تواند با قرار دادن دارایی خود در یک قرارداد هوشمند، سود دریافت کند. کاربر دیگری می‌تواند با وثیقه گذاشتن رمزارزهای خود، از همان پلتفرم وام بگیرد. اگر شخص وام‌گیرنده پول را پس ندهد، قرارداد هوشمند به صورت خودکار وثیقه او را می‌فروشد تا ضرر سرمایه‌گذاران را جبران کند. تمام این مراحل با فرمول‌های ریاضی و بدون دخالت انسان انجام می‌شود.
بخش مهم دیگری از دیفای به صرافی‌های غیرمتمرکز اختصاص دارد. در این صرافی‌ها، برخلاف مدل سنتی که نیازمند خریدار و فروشنده روبه‌روی هم است، از استخرهای نقدینگی استفاده می‌شود. کاربران دارایی‌های خود را در این استخرها قفل می‌کنند و دیگران مستقیماً از همان استخرها معامله می‌کنند و در ازای آن، تأمین‌کنندگان نقدینگی از کارمزد معاملات سود می‌برند. تمام این فرایندهای پیچیده در کسری از ثانیه توسط ماشین مجازی اتریوم پردازش می‌شود.
توکن‌های غیرمثلی یا NFT کاربرد جذاب دیگری در این شبکه هستند. این توکن‌ها اسناد دیجیتالی یکتایی هستند که مالکیت یک اثر خاص را ثبت می‌کنند. هر توکن شناسه‌ی خاص خود را دارد و با دیگری قابل تعویض نیست. مالکیت یک عکس، یک قطعه موسیقی، یا آیتم‌های بازی‌های کامپیوتری را می‌توان به صورت توکن روی بلاکچین ثبت کرد. با این کار، تاریخچه خرید و فروش این دارایی‌ها برای همیشه شفاف می‌ماند و اصالت آن‌ها تضمین می‌شود.
همچنین هزاران توکن استاندارد دیگر وجود دارند که شبکه‌ی مستقلی ندارند و روی همین بستر منتقل می‌شوند. بسیاری از پروژه‌های جدید، دارایی‌های خود را روی این شبکه می‌سازند.
محاسبه قیمت اتریوم به دلار و تومان
در بازارهای جهانی، قیمت رمزارزها با دلار سنجیده می‌شود، اما برای معامله‌گران ایرانی، قیمت تومانی اهمیت زیادی دارد. تبدیل قیمت دلاری به تومانی به صورت مستقیم وابسته به قیمت جهانی ارز دیجیتال و نرخ ارز در داخل ایران است. برای این تبدیل، از یک ارز واسطه به نام تتر استفاده می‌شود. تتر یک رمزارز پایدار است که قیمت آن همیشه برابر با یک دلار آمریکا است. برای درک بهتر این ارز، مقاله‌ی تتر چیست را مطالعه کنید.
فرمول محاسبه بسیار سرراست است و برای انجام آن باید دو عدد را در اختیار داشته باشید:
قیمت تومانی = قیمت دلاری × نرخ تتر در صرافی داخلی
برای روشن شدن این موضوع، با اعداد واقعی در زمان نوشتن این متن محاسبه را انجام می‌دهیم. فرض کنید قیمت جهانی اتریوم برابر با ۲٬۷۰۴٫۴۳ دلار است. از سوی دیگر، تتر در بازار داخلی ایران با قیمت ۲۶۸٬۷۴۳ تومان معامله می‌شود. با ضرب این دو عدد در هم، ارزش ریالی هر واحد به دست می‌آید:
۲٬۷۰۴٫۴۳ × ۲۶۸٬۷۴۳ = ۷۲۶٬۷۹۶٬۶۳۱ تومان
بنابراین ارزش یک واحد کامل از این رمزارز در این مثال حدود ۷۲۶ میلیون تومان محاسبه می‌شود. جزئیات بیشتر این روش را می‌توانید در فرمول قیمت تومانی رمزارز بخوانید.
نکته‌ای که باید به آن توجه کنید این است که قیمت معامله شده در صرافی‌های داخلی ممکن است دقیقاًً با این حاصل‌ضرب برابر نباشد. در صفحه‌ی قیمت اتریوم به تومان، قیمت واقعی بر اساس عرضه و تقاضای کاربران داخل ایران تعیین می‌شود. اگر در یک لحظه خاص تقاضا برای خرید در داخل کشور بالا برود، قیمت در صرافی ایرانی کمی بالاتر از عدد فرمول خواهد رفت و اگر فروشنده‌ها بیشتر باشند، قیمت پایین‌تر می‌آید. این اختلاف معمولاً ناچیز است و در حد چند دهم درصد نوسان می‌کند، اما برای معامله‌گران روزانه اهمیت دارد.
نکته مهم دیگر این است که بازار رمزارزها برخلاف بازارهای سنتی هیچ تعطیلی ندارد و ۲۴ ساعت شبانه‌روز و ۷ روز هفته باز است. بنابراین، حتی در روزهای جمعه که بازارهای داخلی ارز تعطیل هستند و قیمت اسکناس دلار تغییر نمی‌کند، نوسان قیمت جهانی اتریوم و نوسان تتر باعث می‌شود قیمت تومانی آن همچنان در حال تغییر باشد.
نسبت قیمت بیت‌کوین به اتریوم
یکی از شاخص‌های مهم برای تحلیل‌گران، نسبت قیمت دو رمزارز اول بازار است. این نسبت نشان می‌دهد که برای خرید یک بیت‌کوین کامل، دقیقاًً چه مقدار اتریوم باید پرداخت کنید. این شاخص برای ارزیابی قدرت نسبی این دو دارایی استفاده می‌شود. برای دنبال کردن نرخ‌ها می‌توانید به صفحه‌ی قیمت بیت‌کوین سر بزنید.
برای محاسبه‌ی این نسبت، قیمت دلاری بیت‌کوین را بر قیمت دلاری اتریوم تقسیم می‌کنیم. با استفاده از ارقام واقعی در زمان نوشتن این متن محاسبه را انجام می‌دهیم:
قیمت بیت‌کوین: ۸۵٬۶۳۹٫۹۴ دلار
قیمت اتریوم: ۲٬۷۰۴٫۴۳ دلار
حاصل تقسیم: ۸۵٬۶۳۹٫۹۴ ÷ ۲٬۷۰۴٫۴۳ ≈ ۳۱٫۶۷
این عدد نشان می‌دهد که ارزش یک بیت‌کوین برابر با حدود ۳۱٫۶۷ واحد اتریوم است. این نسبت ثابت نیست و در طول زمان تغییر می‌کند. زمانی که بیت‌کوین با سرعت بیشتری رشد کند، این عدد بزرگ‌تر می‌شود که نشان‌دهنده قدرت بیشتر بازار بیت‌کوین است. برعکس، زمانی که اتریوم عملکرد بهتری داشته باشد، این عدد کوچک‌تر می‌شود. بررسی این روند به سرمایه‌گذاران کمک می‌کند تا تصمیم بگیرند در هر دوره زمانی، سرمایه خود را در کدام دارایی نگهداری کنند.
ریسک‌ها و نکات مهم امنیتی
ورود به دنیای رمزارزها نیازمند رعایت اصول مدیریت سرمایه است. بازار دارایی‌های دیجیتال با نوسان‌های قیمتی شدید همراه است. اتریوم نیز دارایی پرنوسانی محسوب می‌شود و قیمت آن ممکن است در مدت کوتاهی افت یا رشد بزرگی را ثبت کند. بنابراین، هرگز نباید سرمایه‌ای را که به آن نیاز فوری دارید وارد این بازار کنید. مطالب بیان شده در این نوشته صرفاً جنبه آموزشی دارند و هیچ‌گونه توصیه سرمایه‌گذاری محسوب نمی‌شوند.
برای فعالیت ایمن در این شبکه، باید به موارد زیر توجه کنید:
- نوسان هزینه گس: در زمان‌هایی که شبکه شلوغ است، کارمزد انتقال دارایی یا اجرای قرارداد هوشمند می‌تواند بسیار گران شود. کاربران باید پیش از تأیید نهایی تراکنش، میزان کارمزد گس را بررسی کنند.
- امنیت کیف پول: نگهداری دارایی در کیف پول‌های شخصی نیازمند توجه به امنیت کلمات بازیابی است. در صورت گم کردن کلمات بازیابی، دارایی شما برای همیشه از دست می‌رود.
- ارسال به آدرس اشتباه: تراکنش‌های بلاکچین غیرقابل برگشت هستند. اگر پولی را به آدرس اشتباه بفرستید، هیچ راهی برای پس گرفتن آن وجود ندارد.
- خطاهای قرارداد هوشمند: وجود ایرادهای برنامه‌نویسی در کدهای قرارداد هوشمند می‌تواند باعث هک شدن پروژه‌ها و سرقت دارایی‌ها شود. همیشه از پلتفرم‌های معتبر استفاده کنید.
پرسش‌های متداول
اتریوم چیست و چه تفاوتی با اتر دارد؟
اتریوم نام پلتفرم و شبکه‌ای بلاکچینی است که نرم‌افزارها و برنامه‌ها روی آن نصب و اجرا می‌شوند. در مقابل، اتر با نماد ETH ارز دیجیتال بومی این شبکه است که به عنوان پول برای معامله و ابزاری برای پرداخت کارمزد تراکنش‌ها استفاده می‌شود.
قرارداد هوشمند چگونه کار می‌کند؟
قراردادهای هوشمند برنامه‌های کامپیوتری ثبت‌شده روی بلاکچین هستند که شروط یک توافق را در خود دارند. این کدها بدون نیاز به واسطه‌هایی مثل بانک یا وکیل، تراکنش‌ها را به محض برآورده شدن شروط، به شکل کاملاً خودکار اجرا می‌کنند.
چرا کارمزد گس متغیر است و تغییر می‌کند؟
میزان کارمزد گس به شلوغی شبکه بستگی دارد. وقتی افراد زیادی به صورت همزمان تراکنش ارسال می‌کنند، فضای شبکه محدود می‌شود. کاربران برای اینکه کامپیوترها تراکنش آن‌ها را زودتر انجام دهند، باید کارمزد بالاتری پیشنهاد دهند که باعث گرانی گس می‌شود.
مهم‌ترین تفاوت اتریوم با بیت‌کوین چیست؟
بیت‌کوین به عنوان یک پول دیجیتال امن و برای ذخیره‌ی ارزش طراحی شده و سقف قطعی ۲۱ میلیون واحدی دارد. اما اتریوم بستری برای اجرای قراردادهای هوشمند است، سقف ثابت ۲۱ میلیونی ندارد و برای تأیید تراکنش‌ها از روش اثبات سهام استفاده می‌کند.
قیمت تومانی چگونه محاسبه می‌شود؟
قیمت تومانی هر رمزارز از ضرب قیمت دلاری آن در نرخ لحظه‌ای تتر در ایران به دست می‌آید. البته قیمت معامله شده در صرافی‌های داخلی به دلیل میزان تقاضای خریداران محلی ممکن است با عدد این فرمول اختلاف بسیار کمی داشته باشد.
جمع‌بندی
اتریوم یک پلتفرم عمومی و تحول‌آفرین بر پایه بلاکچین است که با معرفی قراردادهای هوشمند، زمینه را برای پیدایش خدمات مالی غیرمتمرکز (دیفای) و توکن‌های غیرمثلی فراهم کرد. در این شبکه، ارز بومی اتر (ETH) علاوه بر قابلیت معامله و سرمایه‌گذاری، نقش پرداخت کارمزدهای گس را برای پردازش تراکنش‌ها بر عهده دارد تا از سوءاستفاده از منابع شبکه جلوگیری شود. برخلاف بیت‌کوین که بیشتر روی ذخیره‌ی امن ارزش تمرکز دارد، اتریوم محیطی منعطف برای توسعه‌ی برنامه‌های مستقل است. معامله‌گران ایرانی برای محاسبه قیمت تومانی آن باید به نرخ تتر و شرایط عرضه و تقاضا در صرافی‌های داخلی دقت کنند. فعالیت آگاهانه در این بازار نیازمند شناخت کامل فناوری، درک نوسان‌های بازار و مدیریت ریسک‌های امنیتی است.
این متن جنبه‌ی اطلاع‌رسانی دارد و پیشنهاد خرید یا فروش نیست. فرمول‌ها و عددهای مثال با داده‌ی همین سایت بررسی شده‌اند، ولی پیش از هر معامله‌ی مهم قیمت را از یک منبع دیگر هم بسنجید. اگر جایی از این متن اشتباه است، از صفحه‌ی تماس خبر دهید.